Κληρονομιές: Τι αλλάζει από σήμερα σε χρέη, διαθήκες και περιουσίες – Αναλυτικά παραδείγματα

Νέο καθεστώς για την ευθύνη των κληρονόμων, τη νόμιμη μοίρα, τα δικαιώματα συζύγων και παιδιών και τις κληρονομικές συμφωνίες

Σημαντικές αλλαγές στο καθεστώς των κληρονομιών τίθενται σε εφαρμογή από σήμερα, Τετάρτη 16 Σεπτεμβρίου 2026, επηρεάζοντας τον τρόπο με τον οποίο μεταβιβάζονται περιουσίες, αντιμετωπίζονται τα χρέη και κατανέμονται τα δικαιώματα μεταξύ συζύγων, παιδιών και άλλων κληρονόμων.

Ο νόμος 5303/2026 δημιουργεί ουσιαστικά δύο διαφορετικά καθεστώτα, καθώς κρίσιμη είναι πλέον η ημερομηνία θανάτου. Οι περισσότερες νέες διατάξεις εφαρμόζονται σε κληρονομικές σχέσεις προσώπων που αποβιώνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά.

Περιορίζεται η ευθύνη για τα χρέη
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τις οφειλές που συνοδεύουν μια κληρονομιά.

Με το προηγούμενο καθεστώς, εάν ο κληρονόμος δεν προχωρούσε σε αποποίηση ή σε αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής, υπήρχε κίνδυνος να βρεθεί αντιμέτωπος ακόμη και με απαιτήσεις που θα βάρυναν τη δική του περιουσία.

Με τους νέους κανόνες, ο κληρονόμος, κατά κανόνα, δεν ευθύνεται με τα προσωπικά του περιουσιακά στοιχεία για χρέη που υπερβαίνουν την αξία της κληρονομιάς. Οι πιστωτές μπορούν να στραφούν στην ίδια την κληρονομιαία περιουσία, αλλά όχι αυτομάτως στην προσωπική περιουσία του κληρονόμου.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα κληρονομιάς με ακίνητο αξίας 180.000 ευρώ και χρέη 250.000 ευρώ. Στο νέο καθεστώς, οι πιστωτές μπορούν να ικανοποιηθούν από την κληρονομιά, χωρίς ο κληρονόμος να υποχρεώνεται καταρχήν να καλύψει από την προσωπική του περιουσία τη διαφορά των 70.000 ευρώ.

Η συγκεκριμένη προστασία, ωστόσο, δεν είναι απόλυτη και μπορεί να χαθεί σε περιπτώσεις παραβίασης των προβλεπόμενων κανόνων διαχείρισης της κληρονομιάς.

Μεγαλύτερο ποσοστό στον σύζυγο όταν υπάρχει ένα παιδί
Αλλαγή προβλέπεται και στην εξ αδιαθέτου διαδοχή, όταν δηλαδή δεν υπάρχει διαθήκη.

Σε περίπτωση που ο αποβιώσας αφήνει σύζυγο και ένα παιδί, ο επιζών σύζυγος λαμβάνει πλέον το ένα τρίτο της περιουσίας.

Για παράδειγμα, σε καθαρή κληρονομιά 300.000 ευρώ, ο σύζυγος λαμβάνει 100.000 ευρώ και το παιδί 200.000 ευρώ.

Με το προηγούμενο καθεστώς, η μερίδα του συζύγου ήταν ένα τέταρτο, δηλαδή 75.000 ευρώ, ενώ το παιδί λάμβανε 225.000 ευρώ.

Όταν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, το ποσοστό του συζύγου εξακολουθεί να διαμορφώνεται στο ένα τέταρτο και η υπόλοιπη περιουσία μοιράζεται στα παιδιά.

Η νόμιμη μοίρα γίνεται χρηματική απαίτηση
Σημαντική διαφοροποίηση υπάρχει και στη νόμιμη μοίρα.

Εάν, για παράδειγμα, ένας γονέας με δύο παιδιά αφήσει με διαθήκη ακίνητο αξίας 300.000 ευρώ αποκλειστικά στο ένα παιδί, το δεύτερο παιδί εξακολουθεί να δικαιούται τη νόμιμη μοίρα του.

Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, η νόμιμη μοίρα αντιστοιχεί σε 75.000 ευρώ.

Με το νέο καθεστώς, όμως, το παιδί που δεν περιλαμβάνεται στη διαθήκη δεν γίνεται αυτομάτως συγκύριος στο ακίνητο. Αντίθετα, αποκτά χρηματική απαίτηση ίσης αξίας από τον κληρονόμο που απέκτησε το περιουσιακό στοιχείο.

Σε ειδικές περιπτώσεις, το δικαστήριο μπορεί να αποφασίσει την απόδοση περιουσιακού στοιχείου ή ποσοστού της κληρονομιάς αντί για χρηματική καταβολή.

Τι ισχύει για τα ζευγάρια χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης
Οι νέοι κανόνες προβλέπουν συγκεκριμένα δικαιώματα και για πρόσωπα που συμβίωναν με τον αποβιώσαντα χωρίς να έχουν παντρευτεί ή συνάψει σύμφωνο συμβίωσης.

Εάν, για παράδειγμα, ένα ζευγάρι ζούσε μαζί επί πέντε χρόνια και ο ένας σύντροφος αποβιώσει χωρίς διαθήκη, ενώ υπάρχει συγγενής που καλείται στην κληρονομία, ο επιζών σύντροφος δεν μοιράζεται αυτομάτως την περιουσία μαζί του.

Μπορεί, ωστόσο, εφόσον δεν υπάρχει σύζυγος, να λάβει τα κοινά οικιακά αντικείμενα και να χρησιμοποιεί χωρίς αντάλλαγμα την κοινή κύρια κατοικία για έναν χρόνο.

Ολόκληρη η κληρονομιά μπορεί να περάσει στον σύντροφο μόνο εφόσον δεν υπάρχει σύζυγος ή συγγενής που προηγείται στην κληρονομική διαδοχή και αφού το σχετικό δικαίωμα αναγνωριστεί δικαστικά.

Δικαίωμα και σε πρόσωπα που παρείχαν φροντίδα
Το νέο πλαίσιο λαμβάνει υπόψη και περιπτώσεις ανθρώπων που φρόντιζαν τον αποβιώσαντα χωρίς να έχουν σχετική νομική υποχρέωση και χωρίς αμοιβή.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, τέτοιο πρόσωπο μπορεί να αποκτήσει δικαίωμα σε χρηματική παροχή από την κληρονομιαία περιουσία.

Το ποσό δεν είναι προκαθορισμένο, αλλά εξαρτάται από τη διάρκεια, το είδος και την έκταση της φροντίδας που είχε προσφερθεί.

Οι κληρονομικές συμβάσεις και η «παγίδα» για τα εγγόνια
Μία ακόμη σημαντική αλλαγή αφορά τη δυνατότητα κατάρτισης συμβολαιογραφικής κληρονομικής σύμβασης.

Με αυτήν, ένας μελλοντικός κληρονόμος μπορεί να παραιτηθεί εκ των προτέρων από ολόκληρη την κληρονομιά, από μέρος της ή μόνο από τη νόμιμη μοίρα.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται, καθώς εφόσον η συμφωνία δεν ορίζει διαφορετικά, η παραίτηση μπορεί να επηρεάσει και τους απογόνους του προσώπου που παραιτείται.

Με άλλα λόγια, η απόφαση ενός παιδιού μπορεί να έχει συνέπειες και στα μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα των δικών του παιδιών.

«Δεύτερη ευκαιρία» για παλαιότερες κληρονομιές με χρέη
Το νέο καθεστώς δεν εφαρμόζεται αναδρομικά σε όλες τις παλαιές υποθέσεις.

Προβλέπεται, ωστόσο, ειδική δυνατότητα για κληρονόμους προσώπων που είχαν αποβιώσει έως τη δημοσίευση του νόμου, στις 22 Μαΐου 2026, και οι οποίοι δεν είχαν προλάβει να αποδεχθούν εμπρόθεσμα την κληρονομιά με το ευεργέτημα της απογραφής.

Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις μπορούν, μέσα σε έξι μήνες από τη δημοσίευση του νόμου, να ζητήσουν τη διενέργεια απογραφής.

Την ίδια ώρα, παραμένει σε ισχύ έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2026 η αποχή συμβολαιογράφων Αθηνών, Πειραιώς, Αιγαίου και Δωδεκανήσου από τη δημοσίευση διαθηκών.