Πότε απαλλάσσεται ο εγγυητής από ένα τραπεζικό χρέος;

Γράφει η Ναταλία Κ. Νεραντζάκη, Δικηγόρος Νομικής Σχολής στο Δημοκρίτειο Παν/μιο Θράκης

Το κρίσιμο, ωστόσο, είναι ότι ο εγγυητής που επικαλείται αυτή την προστασία οφείλει να αποδείξει την υπαίτια συμπεριφορά του δανειστή και τη σύνδεσή της με την αδυναμία είσπραξης από τον πρωτοφειλέτη.

Μπορεί ο εγγυητής να έχει παραιτηθεί από αυτό το δικαίωμα;

Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει και ένα δεύτερο ζήτημα που εξετάστηκε από το Δικαστήριο.Στην επίδικη σύμβαση υπήρχε όρος με τον οποίο ο εγγυητής είχε παραιτηθεί από το δικαίωμα ελευθέρωσής του ακόμη και σε περίπτωση πταίσματος της τράπεζας.

Τι έκρινε το Μονομελές Πρωτοδικείο Ρόδου για την ευθύνη του εγγυητή και την αδράνεια της τράπεζας

Η υπογραφή ως εγγυητής σε ένα δάνειο ή μία τραπεζική πίστωση δεν αποτελεί μια απλή τυπική πράξη. Αντίθετα, μπορεί να δημιουργήσει σοβαρές οικονομικές υποχρεώσεις, ακόμη και πολλά χρόνια μετά τη σύναψη της αρχικής σύμβασης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η υπ’ αριθ. 146/2023 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ρόδου, η οποία εξέτασε, μεταξύ άλλων, πότε μπορεί ένας εγγυητής να απαλλαγεί από την ευθύνη του λόγω της συμπεριφοράς του ίδιου του δανειστή.

Η προστασία του εγγυητή

Το άρθρο 862 του Αστικού Κώδικα προβλέπει ότι ο εγγυητής ελευθερώνεται εφόσον, από πταίσμα του δανειστή, καταστεί αδύνατη η ικανοποίηση της απαίτησης από τον ίδιο τον οφειλέτη. Με απλά λόγια, ο δανειστής δεν μπορεί να αδιαφορεί για την είσπραξη της απαίτησής του από τον βασικό οφειλέτη και, όταν πλέον αυτός αδυνατεί να πληρώσει, να μεταφέρει χωρίς συνέπειες ολόκληρο το βάρος στον εγγυητή.

Η υπαίτια συμπεριφορά του δανειστή μπορεί να συνίσταται τόσο σε πράξεις όσο και σε παραλείψεις. Για παράδειγμα, μπορεί να εξεταστεί εάν ο δανειστής άφησε να περάσει σημαντικό χρονικό διάστημα χωρίς να στραφεί κατά του πρωτοφειλέτη, εάν αμέλησε τη διεξαγωγή μιας δίκης ή την αναγκαστική εκτέλεση ή εάν με τη συμπεριφορά του συνέβαλε στο να καταστεί τελικά αδύνατη η είσπραξη της οφειλής.

Το Δικαστήριο επισήμανε ότι μια τέτοια παραίτηση δεν μπορεί να καλύψει την περίπτωση κατά την οποία η αδυναμία ικανοποίησης οφείλεται σε δόλο ή βαριά αμέλεια του δανειστή. Και αυτό διότι, σύμφωνα με το άρθρο 332 του Αστικού Κώδικα, είναι άκυρη η εκ των προτέρων συμφωνία με την οποία αποκλείεται ή περιορίζεται η ευθύνη για δόλο ή βαριά αμέλεια. Πρόκειται για μία ιδιαίτερα σημαντική προστατευτική διάταξη για τον εγγυητή.

Τι συνέβη στη συγκεκριμένη υπόθεση;

Στην υπόθεση που έφθασε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Ρόδου, ο εγγυητής υποστήριξε ότι η πιστώτρια τράπεζα είχε αδρανήσει επί σειρά ετών ως προς την είσπραξη της απαίτησης από την πρωτοφειλέτρια εταιρεία

Το Δικαστήριο, όμως, εξετάζοντας τα πραγματικά περιστατικά, κατέληξε σε διαφορετικό συμπέρασμα.Διαπίστωσε ότι η τράπεζα είχε κινηθεί για την είσπραξη της απαίτησης, είχε εκδώσει και επιδώσει διαταγή πληρωμής, ενώ στη συνέχεια είχε καταβληθεί από άλλον εγγυητή το ποσό των 50.000 ευρώ.

Παράλληλα, είχε συναφθεί ρύθμιση για το υπόλοιπο της οφειλής, με διάρκεια έξι ετών. Υπό αυτά τα δεδομένα, το Δικαστήριο έκρινε ότι δεν αποδείχθηκε τέτοια αδράνεια ή βαριά αμέλεια της τράπεζας που να οδηγεί σε απαλλαγή του εγγυητή από την ευθύνη του.

Η οφειλή, όμως, μειώθηκε κατά 50.000 ευρώ

Η υπόθεση είχε, παρ’ όλα αυτά, μία ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη υπέρ του ανακόπτοντος. Από έγγραφο της ίδιας της πιστώτριας τράπεζας αποδείχθηκε ότι άλλος εγγυητής είχε ήδη καταβάλει ποσό 50.000 ευρώ έναντι της οφειλής. Η καταβολή αυτή δεν μπορούσε να αγνοηθεί. Για τον λόγο αυτό, το Δικαστήριο έκανε εν μέρει δεκτή την ανακοπή και ακύρωσε την επιταγή προς πληρωμή ως προς το ποσό των 50.000 ευρώ.

Τι πρέπει να γνωρίζει όποιος έχει υπογράψει ως εγγυητής;

Η συγκεκριμένη δικαστική απόφαση υπενθυμίζει ότι η ευθύνη του εγγυητή είναι πράγματι ιδιαίτερα σοβαρή, δεν είναι όμως απεριόριστη και ανεξέλεγκτη.

Ο εγγυητής έχει στη διάθεσή του μέσα άμυνας και μπορεί, ανάλογα με τις περιστάσεις, να αμφισβητήσει την απαίτηση ή το ύψος της. Ιδιαίτερη σημασία μπορεί να έχει η συμπεριφορά του ίδιου του δανειστή, αλλά και το εάν έχουν πραγματοποιηθεί στο μεταξύ καταβολές από τον πρωτοφειλέτη ή από άλλους συνοφειλέτες και εγγυητές.

Η υπ’ αριθ. 146/2023 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Ρόδου καταδεικνύει, επομένως, ότι σε υποθέσεις τραπεζικών οφειλών και εγγυήσεων απαιτείται προσεκτικός έλεγχος όχι μόνο της αρχικής σύμβασης, αλλά και ολόκληρης της μεταγενέστερης πορείας της οφειλής.
Μια παλαιά υπογραφή εγγύησης μπορεί να εξακολουθεί να παράγει σοβαρές συνέπειες. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο εγγυητής στερείται των δικαιωμάτων και των ενστάσεων που του αναγνωρίζει ο νόμος.

Ναταλία (Ευθαλία) Κ. Νεραντζάκη, Δικηγόρος
Νομική Σχολή, Δημοκρίτειο Παν/μιο Θράκης
Μεταπτυχιακές Σπουδές, Φορολογικό Δίκαιο, ΕΚΠΑ