Η Πάτρα μέσα από τα λύματά της: Τι δείχνει νέα έρευνα για την Μικροβιακή Αντοχή

Οι ερευνητές ανέλυσαν 96 σύνθετα δείγματα αστικών λυμάτων από την είσοδο του βιολογικού καθαρισμού της Πάτρας

Η μικροβιακή αντοχή αποτελεί σήμερα μία από τις σημαντικότερες απειλές για τη δημόσια
υγεία παγκοσμίως. Όλο και περισσότερα βακτήρια αναπτύσσουν μηχανισμούς που τα
βοηθούν να επιβιώνουν απέναντι στα αντιβιοτικά, με αποτέλεσμα ορισμένες λοιμώξεις να
γίνονται δυσκολότερες στη θεραπεία. Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει
μια νέα μελέτη που δείχνει ότι τα αστικά λύματα μπορούν να λειτουργήσουν ως πολύτιμος
δείκτης για την παρακολούθηση της αντιβιοτικής αντοχής σε επίπεδο κοινότητας. Η μελέτη
αυτή διεξήχθη από το Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ποιότητας Ζωής, της
Ιατρικής Σχολής, του Πανεπιστημίου Πατρών, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο
Υδροβιολογίας του Τεχνικού Πανεπιστημίου της Δρέσδης.
Οι ερευνητές ανέλυσαν 96 σύνθετα δείγματα αστικών λυμάτων από την είσοδο του βιολογικού
καθαρισμού της Πάτρας, σε διάστημα ενός έτους, από τον Σεπτέμβριο του 2022 έως τον
Αύγουστο του 2023. Στόχος ήταν να εντοπιστούν συγκεκριμένα γονίδια αντοχής στα
αντιβιοτικά, δηλαδή γενετικά ίχνη που συνδέονται με βακτήρια ανθεκτικά σε φάρμακα, και να
μελετηθεί η πορεία τους μέσα στον χρόνο. Παράλληλα, η ερευνητική ομάδα διερεύνησε και
τη σχέση αυτών των δεικτών με το ιικό φορτίο του SARS-CoV-2 στα ίδια λύματα.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι στα λύματα της πόλης ανιχνεύθηκαν σταθερά αρκετοί δείκτες
αντιβιοτικής αντοχής. Ορισμένα γονίδια που προσδίδουν αντοχή σε αντιβιοτικά όπως
κινολόνες (qnrS1) και σουλφοναμίδες (sul1) εμφανίστηκαν σε υψηλότερα επίπεδα σε
σχέση με άλλα και επιπλέον σημαντικό γονίδιο που συνδέεται με τη μεταφορά
γονιδίων αντοχής μεταξύ βακτηρίων (int1), ήταν επίσης παρόν. Ανιχνεύτηκε επίσης η
σταθερή παρουσία γονιδίων που προσδίδουν αντοχή σε αντιβιοτικά όπως οι
τετρακυκλίνες (tetW) και σε μακρολίδια όπως η ερυθρομυκίνη (ermB).
Ένα από τα πιο σημαντικά συμπεράσματα ήταν ότι τα γονίδια αντοχής δεν παρέμεναν
σταθερά καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Αντίθετα, παρουσίασαν σαφή εποχική
διακύμανση, με υψηλότερες τιμές τους ψυχρότερους μήνες και χαμηλότερες το καλοκαίρι. Η
εικόνα αυτή ενδέχεται να σχετίζεται με την αυξημένη χρήση αντιβιοτικών τον χειμώνα, όταν
είναι συχνότερες οι λοιμώξεις του αναπνευστικού, αλλά και με περιβαλλοντικούς ή
δημογραφικούς παράγοντες. Στην περίπτωση της Πάτρας, οι ερευνητές σημειώνουν ότι η
εποχική μείωση μπορεί να συνδέεται και με τη μετακίνηση μεγάλου μέρους του πληθυσμού
τους θερινούς μήνες, ιδιαίτερα των φοιτητών και των κατοίκων που απουσιάζουν λόγω
διακοπών.
Η μελέτη ανέδειξε επίσης μια θετική συσχέτιση ανάμεσα στο ιικό φορτίο του SARS-CoV-2 και
σε ορισμένους δείκτες Μικροβιακής Αντοχής. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο κορονοϊός προκαλεί
άμεσα αντιβιοτική αντοχή. Υποδηλώνει όμως ότι σε περιόδους έντονης κυκλοφορίας του ιού
ενδέχεται να αυξάνονται ταυτόχρονα και άλλες πιέσεις στο σύστημα υγείας και στην
κοινότητα, όπως η μεγαλύτερη κατανάλωση αντιβιοτικών ή η αυξημένη παρουσία ανθεκτικών
μικροβίων στα λύματα. Η μελέτη είναι ήδη υπό δημοσίευση σε επιστημονικό περιοδικό.
Τα βασικά μηνύματα της έρευνας είναι σαφή:
Υπάρχει σημαντική διασπορά στην μικροβιακή αντοχή στην κοινότητα η οποία αποδεικνύεται
μέσω των λυμάτων. Τα αστικά λύματα μπορούν να προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες όχι
μόνο για την παρακολούθηση ιών, αλλά και για την έγκαιρη ανίχνευση της Μικροβιακής
Αντοχής στην κοινότητα. Η συστηματική παρακολούθησή τους μπορεί να αποτελέσει ένα
σημαντικό εργαλείο πρόληψης και δημόσιας υγείας, βοηθώντας τις αρχές να εντοπίζουν
τάσεις, να αξιολογούν κινδύνους και να σχεδιάζουν πιο στοχευμένες παρεμβάσεις για το
μέλλον.

Ζωή Αναστοπούλου, Υπ. Διδάκτορας, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστημίου Πατρών
Απόστολος Βανταράκης, Καθηγητής Υγιεινής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών